Defensie wil minder afhankelijk worden van de Amerikaanse softwareleverancier Palantir en werkt aan Europese alternatieven. Volgens Computable verwacht staatssecretaris Derk Boswijk vóór eind 2028 over een Europees alternatief te kunnen beschikken, maar de integratie is een grote uitdaging. Voor organisaties die AI inzetten, raakt dit aan een herkenbare vraag: hoeveel regie houd je als je processen steeds sterker op één leverancier leunen?
Wat is Defensie van plan met Palantir?
Defensie werkt met partijen in Nederland en andere EU-lidstaten aan een eigen, soevereine aanpak voor functies die nu door Palantir worden geleverd. Het gaat niet om één Europees pakket dat Palantir één-op-één vervangt. De bedoeling is om voor de verschillende bouwblokken Europese oplossingen samen te brengen.
Dat meldt Computable op 28 oktober 2026, op basis van een vergadering in de Tweede Kamer over Defensie en IT. Palantir levert software voor informatieverwerking en operationele aansturing.
De belangrijkste punten uit die berichtgeving:
- De ambitie is een alternatief vóór eind 2028. Dat is een verwachting, geen afgeronde vervanging of gegarandeerde opleverdatum.
- Er zijn leveranciers in beeld voor onderdelen. Die onderdelen vormen nog niet vanzelf een werkend geheel.
- Vooral de integratie kost tijd. Losse oplossingen moeten betrouwbaar met elkaar samenwerken.
- Betere prestaties zijn niet toegezegd. Boswijk kon volgens Computable niet zeggen of het nieuwe platform beter zal presteren dan dat van Palantir.
De kern is dus niet alleen een andere leverancier kiezen. Defensie wil de afhankelijkheid anders organiseren.
Waarom is digitale autonomie hier belangrijk?
Digitale autonomie betekent dat je voldoende keuzevrijheid en zeggenschap houdt over de technologie waarop je organisatie vertrouwt. Je wilt zelf kunnen bepalen hoe je gegevens gebruikt, wie toegang heeft en wat je doet als een leverancier niet meer aan je eisen voldoet.
Bij Defensie zijn de belangen anders dan bij een webshop, onderwijsinstelling of zakelijke dienstverlener. Toch is de onderliggende afhankelijkheid herkenbaar. Wanneer gegevens, koppelingen en werkwijzen diep in één platform zitten, wordt overstappen ingewikkeld.
Dat heet vendor lock-in: een situatie waarin veranderen van leverancier technisch, financieel of organisatorisch moeilijk is. Die afhankelijkheid ontstaat niet alleen door contracten. Ook kennis die uitsluitend bij een externe partij zit, specifieke gegevensformaten en moeilijk overdraagbare koppelingen kunnen je keuzevrijheid beperken.
Een leverancier kan uitstekend werk leveren terwijl die afhankelijkheid toch groeit. Daarom is het verstandig om niet pas bij ontevredenheid na te denken over een vertrekroute.
Is Europese software automatisch een veilige keuze?
Nee. Een Europese leverancier kan passen bij een strategie voor meer autonomie, maar de vestigingsplaats alleen zegt niet genoeg over beveiliging, gegevensverwerking of overstapmogelijkheden.
Beoordeel daarom de volledige keten. Waar worden gegevens verwerkt en opgeslagen? Welke onderaannemers zijn betrokken? Wie kan toegang krijgen? En kun je je informatie inclusief noodzakelijke context meenemen als je stopt?
Voor AI-toepassingen horen daar aanvullende vragen bij:
- Worden invoer en uitvoer bewaard, en zo ja, hoelang?
- Mag de aanbieder gegevens gebruiken voor modeltraining?
- Welke andere aanbieders zijn nodig om de dienst te laten werken?
- Kun je een model vervangen zonder het hele werkproces opnieuw te bouwen?
- Wie controleert de uitkomst en kan een actie tegenhouden?
Europese herkomst is een selectiecriterium, geen bewijs dat alle risico’s zijn opgelost. De concrete inrichting en afspraken blijven bepalend.
Waarom is vervangen meer dan software uitwisselen?
Een nieuw onderdeel is pas bruikbaar als de hele werkwijze blijft functioneren. Dat verklaart waarom integratie in het Defensieplan zo’n belangrijk aandachtspunt is.
Denk aan een eenvoudig bedrijfsvoorbeeld: een AI-assistent bereidt antwoorden op klantvragen voor. De toepassing haalt informatie uit een kennisbank, controleert ordergegevens en zet een concept klaar voor een medewerker. Een ander taalmodel aansluiten vervangt slechts één onderdeel. Ook toegangsrechten, bronverwijzingen, controles en foutafhandeling moeten blijven werken.
Een overstap moet daarom minstens op drie niveaus worden getest:
| Niveau | Wat moet blijven werken? | Praktische test |
|---|---|---|
| Gegevens | Informatie en context blijven compleet | Exporteer een testdossier en lees het in een andere omgeving in |
| Koppelingen | Systemen wisselen de juiste informatie uit | Test een volledige taak, inclusief een storing |
| Werkproces | Mensen kunnen beoordelen en ingrijpen | Laat een medewerker een onjuist concept herkennen en tegenhouden |
Dit zijn algemene aanbevelingen voor organisaties, geen beschrijving van de technische inrichting bij Defensie.
Hoe verminder je zelf de afhankelijkheid van AI-leveranciers?
Begin niet met alles vervangen. Begin met één belangrijk proces en onderzoek waar je werkelijk afhankelijk bent. Zo maak je digitale autonomie concreet zonder de dagelijkse operatie onnodig te verstoren.
Welke gegevens en onderdelen zijn onmisbaar?
Breng in kaart welke systemen, modellen, gegevensbronnen en leveranciers nodig zijn om de taak uit te voeren. Noteer ook waar de instructies en proceskennis staan. Als alleen een externe specialist weet hoe de toepassing werkt, is dat eveneens een afhankelijkheid.
Kun je daadwerkelijk vertrekken?
Vraag niet alleen of een export mogelijk is, maar voer die uit. Controleer of je naast documenten ook relevante instellingen, instructies en context kunt overdragen. Leg contractueel vast welke hulp, kosten en termijnen bij beëindiging horen.
Een downloadknop bewijst nog niet dat een andere omgeving met de gegevens kan werken.
Werkt een alternatief goed genoeg voor jouw taak?
Vergelijk alternatieven met dezelfde representatieve testgevallen. Meet niet alleen snelheid, maar ook feitelijke juistheid, noodzakelijke correcties, kosten per afgeronde taak en de tijd voor menselijke controle.
Neem lastige uitzonderingen mee. Een model dat eenvoudige vragen goed afhandelt, kan alsnog tekortschieten bij ontbrekende informatie of tegenstrijdige bronnen.
Wie houdt de regie als er iets misgaat?
Wijs een proceseigenaar aan en leg vast wanneer menselijke goedkeuring nodig is. Bepaal ook hoe je tijdelijk zonder de toepassing verder werkt. Een alternatief hebben is nuttig; weten wanneer en hoe je overschakelt maakt het uitvoerbaar.
Wat is de belangrijkste les van het Defensieplan?
De voorgenomen vervanging van Palantir laat zien dat digitale autonomie geen simpele aankoopbeslissing is. Je bouwt haar op met overdraagbare gegevens, werkende koppelingen, eigen kennis en geteste alternatieven.
Je hoeft daarvoor niet te wachten op een groot vervangingsproject. Stel bij je volgende AI-toepassing één extra vraag: kunnen we deze taak ook verantwoord blijven uitvoeren als onze huidige leverancier wegvalt? Het antwoord maakt duidelijk waar je vandaag al meer regie kunt organiseren.
Bron voor het Defensienieuws: Computable, ‘Nederlandse leger vervangt over twee jaar Palantir’, Alfred Monterie, 28 oktober 2026. De aanbevelingen voor organisaties zijn een praktische duiding door AIMAZE, niet een beschrijving van het Defensieprogramma.
